شديم . از « گنبد » تا « طاس‌بندى » 3 فرسخ مسافت است . اين اول سفر من است به اين سمت « ملاير » و « بروجرد » و « خرم‌آباد » و « عربستان » . چون رسم من در اسفار - چه در سفر فرنگستان و چه در داخلهء ايران - نوشتن روزنامه بود ، علىهذا در اين سفر هم خيال دارم به شرط حيات ، سرگذشت روزانهء خود را بنويسم . هرقدر در خاك خارجه مسافرت « سهل » و « آسان » است ، برعكس ، در خاك « ايران » به واسطهء بدى راهها « 1 » و سختى عبور از گردن [ ه ] ها و پست و بلندى جاد [ ه ] ها ، سخت و مشكل است . چهارشنبه ، 22 محرم [ 1315 ه . ق . ] [ ملاير ] دو سه ساعت از آفتاب گذشته ، از « طاس‌بندى » روانه شده ، به « دولت‌آباد » ، كه مقر حكومت « ملاير » است ، آمديم . از « طاس‌بندى » به « ملاير » تقريبا 5 فرسخ است . راه چندان بد نيست هموارش بيشتر است . در پارك حضرت اشرف و الا ، شاهزاده سيف الدوله « 2 » حكمران ، منزل شد . اردو را هم نزديك پارك برپا كردند . جمعى از خوانين « حاجيلو » و « خدابندلو » هم محض مشايعت تا « ملاير » آمدند . از « همدان » تا « ملاير » 13 فرسخ است . اسامى ملتزمين ركاب حضرت اجل سردار اكرم - مد ظله - از اين قرار است : [ 1 ] جناب جلالتمآب ، « 3 » آقاى حسينقلى خان ساعد السلطنه . « 4 »

--> ( 1 ) . در اصل راها ( 2 ) . حاج سلطان عبد المحمد ( محمد ) ميرزا ، ملقب به سيف الدوله و آقاى داماد ، در 1852 م . زاده شد . در ربيع الثانى 1289 ه . ق . به سمت نيابت توليت آستان قدس رضوى ، 1298 ه . ق . ژنرال آجودانى خاصه ناصر الدين شاه ، 1301 ه . ق . بيگلربيگى تبريز ، 1305 ه . ق . حاكم ملاير ، تويسركان و نهاوند ، 1309 ه . ق . حاكم نهاوند ، 1320 ه . ق . حاكم استرآباد ، 1324 ه . ق . وزير تجارت ، 1325 ه . ق . حاكم كرمانشاه ، 1326 ه . ق . حاكم خوزستان منصوب شد و در 1339 ه . ق . / 1299 ه . ش . در ملاير درگذشت و در آرامگاهى كه در پارك خود ( پارك سيف الدوله ، در 3 كيلومترى شهر ، در دامنه كوه ، كه 4 كيلومتر مربع وسعت دارد ) دفن گرديد . ( شرح حال رجال ايران ، 2 / 99 - 102 ؛ فرهنگ رجال قاجار ، 100 ؛ تاريخ عضدى ، 223 ) . ( 3 ) . كسى كه مرجعش بزرگى است . در نامه‌نگارى ، در خطاب به بزرگتر ، از اين لفظ استفاده مىشود . ( 4 ) . حسين قلى خان ميرپنج ساعد السلطنه ، در سال 1310 ه . ق . سركردگى سوارانى از فوج پدرش سردار اكرم را برعهده داشت . در 1312 ه . ق . ملقب به ساعد السلطنه شد و در 1315 ه . ق . همراه فريد الملك به جهت تحصيل به اروپا سفر كرد . در بازگشت ، حاكم كرمانشاه گرديد . در 1339 ه . ق . نيز وزير جنگ شد . در دوران رضا شاه پهلوى ، مدتى رييس تشريفات دربار بود و در 1331 ه . ش . درگذشت . ميراث وى